نظرسنجی
زردبند

مقالات » مریم گلی : میراثی از طب قدیم

گیاه مریم گلی از روزگاران کهن در مجموعه گیاهان طبی یونانی ها و رومی ها قرار داشته است. حکمای یونان چون تئوفراست و دیوسکوریدس در آثار خود از این گیاه نام برده اند و رومی ها به آن "گیاه مقدس" لقب داده بودند و برای برداشت این گیاه مراسم ویژه ای داشتند که طی آن لباس سفید بر تن کرده و با تقدیم نان و شراب، با پاهای برهنه و تمیز و بدون استفاده از وسائل آهنی اقدام به برداشت آن می نمودند.

در مصر باستان، 1500 سال قبل از میلاد مسیح، بر اساس یافته های موجود در پاپیروس های آن زمان، از مریم گلی برای مداوای خارش پوست، درد استخوان و دل درد استفاده می شده است.

در یونان باستان، استفاده از گیاه مریم گلی برای ورزشکاران در بازیهای ورزشی ممنوع بود و اعتقاد بر این بود که اثر نیروزای این گیاه باعث افزایش قدرت ورزشکاران گردیده و از اینرو در آن دوران مشابه قانون امروزی ضد دوپینگ آنرا نهی میکردند.

مریم گلی در طول قرون وسطی نیز از گیاهان دارویی رایج بوده و در داروهای متعددی چون "آب حیات شاهی" و "آب حیات آسمانی" به عنوان تقویت روح و افزایش طول عمر بکار میرفته است.

در اهمیت این گیاه همین بس که نام لاتینی آن "سالویا" از ریشه لغتی اخذ شده که به معنای "نجات دادن" و یا "شفا دادن" است، تا جایی که یک ضرب المثل فرانسوی میگوید: "هر که در باغچه خود مریم گلی داشته باشد هرگز او را نیازی به طبیب نخواهد بود".
مریم گلی در بین اقوام مختلف
در قرن نهم میلادی، استفاده از این گیاه در اروپا مورد توجه خاصی قرار گرفت و سپس در تجارت با چین به این کشور راه یافت و از آن برای معطر کردن انواع مشروبات استفاده می شد. مصرف آن بقدری رایج شد که چینی ها در قرن هفدهم در مقابل گرفتن هر کیلوگرم از برگ خشک مریم گلی، حاضر بودند 3 تا 4 کیلوگرم چای چینی به اروپائیان بدهند. از اینرو مریم گلی به "چای فرانسه" نیز شهرت یافته است.

در انگلستان در قرن شانزدهم مصرف دمنوش برگهای مریم گلی بسیار رایج بوده است و همانند چای بصورت روزانه مصرف می گردید.

در طب سنتی کشورمان نیز گیاه مریم گلی از جایگاه خاصی برخوردار بوده و حکمای ایرانی آنرا به عنوان نیروزا، مقوی و قابض تجویز می نمودند، همچنین خیسانده آن را در استعمال خارجی برای التیام زخمها و خراشهای پوست و برای بند آوردن شیر پستان در موقع از شیر گرفتن بچه استفاده می نمودند.

در هندوستان و چین نیز جوشانده برگهای مریم گلی بصورت غرغره برای شستشو و ضد عفونی کردن دهان و التیام زخمهای دهان، بیماریهای لثه، و ناراحتی های حلق استفاده می گردد.
دمنوش مریم گلی
امروزه در بسیاری از دارونامه ها، از برگهای مریم گلی رسماً به عنوان دارو یاد شده و خواص آن بر شمرده شده است. عصاره برگهای این گیاه معمولاً در استفاده خوراکی برای مداوای بیماریهای مربوط به حلق و حنجره و همچنین برای شستشوی دهان استفاده می شود.

مصرف دمنوش برگهای مریم گلی باعث افزایش صفرا و هضم بهتر غذا می گردد.

امروزه خواص دم کرده این گیاه به عنوان مدر، مقوی معده، مقوی اعصاب، تب بر و قاعده آور مورد تاکید قرار گرفته است. برای این منظور می توانید یک لیتر آب جوش را به 15 تا 30 گرم مریم گلی بیافزائید و هر شب هنگام خواب یک فنجان میل نمائید.

مصرف جوشانده این گیاه (10 گرم برگ خشک گیاه در 100 گرم سرکه) باعث کاهش گلوکز خون گشته و قند خون را بسرعت کاهش می دهد. همچنین مصرف دم کرده مریم گلی در کاهش تعرق شبانه دوران یائسگی نیز بسیار مفید است و جوشانده آن برای قاعدگی های دردناک ناشی از رکود خون توصیه می گردد.
دود کردن مریم گلی
برای دود کردن مریم گلی، کافی است برگ خشک این گیاه را خرد نمائید و مثل توتون در چپق یا پیپ قرار داده و دود کنید. پس از کشیدن ابتدا نفس را چند لحظه حبس نموده و یکباره خارج نمائید بطوریکه دود امکان تماس با حلق و یا گوش را پیدا کند. تکرار آن در روز برای رفع سنگینی گوش و ورمهای حلق ناشی از سرماخوردگی و تا حدودی بهبود آسم نافع است.
خواص دارویی مریم گلی
امروزه برای مریم گلی خواص متعددی چون: ضد نفخ، ضد اسپاسم، مقوی، قابض، آنتی سپتیک، شل کننده عروق خونی محیطی، کمک به درمان آلزایمر، تقویت حافظه، مقوی معده، کاهنده تعریق، محرک انقباض رحم، آنتی بیوتیک، کاهنده قند و چربی خون و محرک جریان صفرا را نام می برند. از اینرو صنایع داروسازی کشورهایی نظیر آلمان، فرانسه، سوئیس و اتریشهای داروهای متعددی با کاربردهای خاص از این گیاه تولید می نمایند.
مریم گلی در صنایع بهداشتی
نظر به گستردگی خواص گیاه مریم گلی، طبیعتاً صنایع بهداشتی نیز توجه ویژه ای به این گیاه داشته اند. یکی از مهمترین مصارف این گیاه در صنعت عطر سازی است. در کشور ما نیز فرآورده هایی از این گیاه به بازار راه یافته که از جمله مهمترین آنها میتوان به لوسیون ضد شوره مو، محلول ضد آکنه و قطره ضد تبخال اشاره نمود. از آنجائیکه کشت این گیاه در کشور ما بصورت گسترده و در سطح وسیع انجام می شود لذا فرآورده های حاصل از آن در ایران از کیفیت بسیار مطلوبی برخوردار است.
مریم گلی در آشپزخانه
برگهای خشک شده مریم گلی از دوران باستان به عنوان طعم دهنده مورد استفاده قرار می گرفته است، چرا که علاوه بر طعم مطبوع، موجب هضم بهتر غذا نیز می گردد.
امروزه در اروپا از اسکاتلند گرفته تا فرانسه و سیسیل، برگهای این گیاه به عنوان عطر دهنده و طعم دهنده در انواع خوراکها بویژه خوراک گوشت و خوراک مرغ و همچنین در بیشتر مشروبات استفاده می گردد.

در صنایع غذایی نیز برگهای مریم گلی به دلیل عطر مطبوع آن در مربا استفاده می شود.

در فلسطین نیز برگهای مریم گلی را با چای مخلوط کرده و روزانه آنرا می نوشند.
موارد احتیاط
با توجه به خواص مریم گلی مصرف دوزهای درمانی آن در دوران بارداری و شیردهی توصیه نمی گردد، هر چند مقادیر کم آن که در آشپزی مصرف می شود بی خطر است.

از آنجائیکه اسانس مریم گلی حاوی ماده "توجون" می باشد ممکن است باعث تپش قلب و یا شروع حمله در مبتلایان به صرع شود، از اینرو بهتر است این افراد در مصرف آن احتیاط نمایند. همچنین مصرف زیاد آن برای افراد دارای فشار خون بالا توصیه نمی شود.
نویسنده: صدیقه تنها - وحید گرجی
کلمات کلیدی: مریم گلی