نظرسنجی
زردبند

مقالات » نعناع فلفلی: درمانی برای سندروم روده تحریک پذیر(IBS)

نعناع یکی از معروفترین گیاهان دارویی جهان بوده و از آن دهها گونه مختلف شناسایی شده است که تعداد کمی از آنها ارزش دارویی دارند. باستان شناسان برگهای خشک نعناع را در اهرام مصر یافته اند که مربوط به سه هزار سال پیش است. بقراط حکیم و ارسطو از آن به عنوان آرام بخش و ضد درد استفاده می نمودند.

تا قرن هفدهم از همه گونه های نعناع، بدون توجه به تفاوت آنها، استفاده یکسانی می شد. امروزه نعناع فلفلی (Mentha piperita) از نظر طبی درکشورهای غربی ترجیح داده می شود در حالیکه در چین بیشتر از نعناع صحرایی (Mentha arvensis) استفاده می گردد.

گونه های مختلف نعناع هر یک منشأ جداگانه ای دارند ولی معمولاً این گیاه در مناطق معتدل و استوایی میروید. امروزه بسیاری از گونه های این گیاه در سطح وسیعی در دنیا کشت می گردند و آمریکا مهمترین کشور تولید کننده این گیاه می باشد. مقدار مصرف سالانه اسانس نعناع در جهان به 10 هزار تن بالغ می رسد.

با توجه به عطر خاص این گیاه، معمولا از آن به عنوان گیاه عطری و ادویه ای نیز استفاده می گردد.

لغت « منتا » نام لاتینی و علمی این گیاه است و منشأ یونانی آن « مینته » است که نام یکی از فرشتگان اسطوره ای یونانی است و گفته می شود در این گیاه تجسم یافته است.
استفاده های خوراکی نعناع
نعناع در بسیاری از کشورهای دنیا به عنوان سبزی خوراکی برای معطر کردن غذاها، همچنین به دلیل خواص ضد نفخ آن استفاده می گردد.

درکشور ما علاوه بر استفاده این گیاه در پخت و پز، خشک شده آن معمولا همراه با ماست و تازه آن به عنوان « سبزی » همراه با غذا میل می شود.

در ویتنام و بسیاری از کشورهای آسیایی آنرا همراه با نیم (غذای سنتی مشابه spring roll) و یا همراه با سالاد درست می کنند. در غذاهای مدیترانه ای نیز نعناع از جایگاه ویژه ای برخوردار است.

دمنوش نعناع و یا چای همراه با نعناع نیز از نوشیدنی های بسیار رایج در کشورهای مختلف به ویژه شمال آفریقاست.

افشره این گیاه در صنایع نوشابه سازی نیز بسیار مورد استفاده است. در کشور ما در بسیاری از دوغ های سنتی و صنعتی از عرق نعناع و یا افشره نعناع برای معطر کردن و همچنین به دلیل خواص طبی این گیاه استفاده می گردد. در سایر کشورها نیز در بسیاری از شربت ها و نوشابه های رایج از افشره این گیاه ارزشمند استفاده می شود.

همچنین صنایع آب نبات، شکلات، آدامس و پاستیل نیز برخی محصولات خود را با طعم نعناع تولید و عرضه می نماید.
استفاده از نعناع در صنایع بهداشتی
کمتر کسی است که با دهانشویه و یا خمیر دندان های حاوی طعم نعناع آشنا نباشد. به همین دلیل یکی از کاربردهای رایج افشره نعناع در صنایع مربوط به بهداشت دهان است. همچنین عصاره نعناع برای شامپو به عنوان ضد خارش مورد استفاده قرار می گیرد.
کاربردهای دارویی نعناع
همانطور که ذکر شد معمولا در گیاه درمانی، گونه خاصی از نعناع معروف به نعناع فلفلی استفاده می گردد.

نعناع فلفلی به دلیل اینکه حاوی مقادیر زیادی « منتول » است دارای اثراتی چون: ضد اسپاسم، تونیک گوارشی، پیشگیری کننده از استفراغ، ضد نفخ، شل کننده عروق خونی محیطی، محرک تعریق، محرک جریان صفرا و ضد درد می باشد. همچنین عطر و طعم نعناع برای خوش طعم شدن داروهای بد مزه مورد استفاده قرار می گیرد.

در طب سنتی چین افشره نعناع بر روی پیشانی هنگام سردرد مالیده می شود و این عمل موجب تسکین سردرد می گردد.

افشره نعناع فلفلی خاصیت خنک کنندگی دارد (چرا که باعث تحریک همان گیرنده هایی می شود که در دهان به سرما حساس می باشند). از دیگر خواص این افشره خاصیت ضد خارش آن است.

استفاده از افشره نعناع فلفلی برای پیشگیری از خواب آلودگی و احساس آرامش موثر است. مخلوط افشره نعناع و دارچین باعث می شود رانندگان بتوانند آرامش بیشتری داشته، خوابشان نبرد و هوشیار بمانند.

همچنین آزمایش های بالینی دوسوکور بر روی بیماران مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر ، خاصیت افشره این گیاه را در درمان بیماری مذکور به اثبات رسانده است. علاوه بر آن تحقیقات مقایسه ای با عکس برداری و آندوسکوپی نیز مجددا خواص مذکور را تأیید نموده اند.

هنگام زکام، استنشاق بخور افشره نعناع فلفلی موجب رفع احتقان بینی می گردد، چرا که منتول موجود در این افشره باعث بروز احساس خنکی شده و گیرنده های حرارتی را تحریک می کند و در نتیجه تنفس با احساس راحتی بیشتری انجام می پذیرد. مالیدن افشره نعناع فلفلی بر روی سینه بانوان شیرده باعث رفع احتقان شیر می گردد. استفاده های طبی رایج و مورد تأیید دارونامه های معتبر از این گیاه عبارتند از:

- تقویت هاضمه (برای مواردی که هاضمه به کندی صورت می گیرد)

- ضد نفخ

- رفع ناراحتی های گوارشی (حتی در مواردیکه منشأ آن کبدی باشد)

- کمک به درمان دردهای مربوط به نارسایی های گوارشی

- مدر


استفاده های جلدی آن عبارتند از:

- ضد خارش (بویژه هنگام نیش زدگی حشرات)

- ضد احتقان بینی بویژه هنگام زکام

- به عنوان دهانشویه بویژه به دلیل خاصیت ضد باکتری «منتول»

- تسکین سردرد های با منشأ میگرنی و سینوزیت

- تسکین دردهای روماتیسمی و عضله ای (بویژه در کشور آلمان بسیار رایج است)


برای رفع سردرد می توانید از کمپرس نعناع به این طریق استفاده نمایند:

ابتدا 10 قطره افشره نعناع فلفلی را با یک لیوان آب مخلوط کرده و در یک کاسه بریزید. سپس پارچه ای که به اندازه پیشانی باشد در آن فرو برده و آب اضافی آنرا بگیرید و روی پیشانی و شقیقه ها قرار دهید تا سر درد بر طرف شود.

همچنین برای تسکین دردهای روماتیسمی و آرتروز می توانید 10 تا 20 قطره افشره نعناع فلفلی را با یک قاشق سوپخوری روغن بادام مخلوط کرده و محل های دردناک را با آن به آرامی ماساژ دهید.

نعناع بخصوص برای افرادی که دائم در حال مرور درس برای امتحان هستند موثر است. هنگام خستگی یا زمانی که حس می کنید مغزتان کشش مطالب جدید را ندارد، استفاده از چند قطره از افشره نعناع در یک استکان چای یا آب ولرم بسیار سود بخش است.
موارد احتیاط
نعناع فلفلی یک گیاه دارویی فاقد عوارض می باشد و لیکن موارد ذیل باید رعایت گردد:

1- استفاده از افشره نعناع فلفلی بر روی صورت و یا بینی خردسالان مجاز نمی باشد و ممکن است باعث بروز نارسایی تنفسی گردد.

2- استفاده از آن برای افراد کمتر از 8 سال و همچنین بانوان باردار و یا در هنگام شیردهی و مواردیکه معمولا در بروشور محصول به عنوان احتیاط مصرف ذکر شده اند ممنوع می باشد.
نویسنده: صدیقه تنها - وحید گرجی
کلمات کلیدی: نعناع فلفلی - گیاهان دارویی