نظرسنجی
زردبند

مقالات » گل راعی

گیاه گل راعی که در زبان فارسی به نام های علف چای، هوفاریقون و هزار چشم نیز معروف است از گیاهان دارویی رایج و شناخته شده از زمان های قدیم تا به امروز است.

نام هزار چشم به دلیل ظاهر برگهای این گیاه است: چنانچه برگ گل راعی در مقابل نور قرار گیرد نقاط فراوان بسیار کوچک و شفافی مانند سوراخ مشاهده می شود. از اینرو نام علمی این گیاه "پرفوراتوم" است که در زبان لاتینی به معنای سوراخ سوراخ می باشد.

نام انگلیسی این گیاه "سنت جونز ورت" (St John’s Wort) دلالت بر گل دهی آن در حدود روز بیست و چهارم ماه "جون" مصادف با روز "سنت جونز" دارد. مردم انگلیس طبق یک سنت قدیمی در روز "سنت جونز" این گیاه را روی آتش قرار می دهند تا باعث دوری ارواح خبیث گردد. همچنین گفته می شود نام انگلیسی این گیاه برگرفته از نام شوالیه های "سنت جان" است که از آن در میادین جنگهای صلیبی برای مداوای زخم استفاده می نمودند.


تاریخچه استفاده دارویی از گل راعی
استفاده دارویی از این گیاه به بیش از 2400 سال قبل بر می گردد. حکمای یونان باستان از جمله بقراط، دیوسکوریدوس، تئوفراست و جالینوس از گل راعی به عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند یاد کرده اند. دیوسکوریدوس از این گیاه برای درمان سیاتیک بهره می جست. جالینوس در مزاج چهار گانه (خون، بلغم، صفرا و سودا) طبع گل راعی را گرم و خشک معرفی کرده است. در قرون وسطی باور بر این بود که گل راعی ارواح خبیث را دفع کرده و آنرا برای درمان اضطراب و رفتارهای عصبی تجویز می کردند. در سال 1633 "جرارد" موارد استفاده از گل راعی را مرهم زخم، سوختگی و جراحت اعلام کرد. اولین فارماکوپه دارویی که در سال 1618 منتشر شد، از عصاره روغنی گل راعی به عنوان یکی از بهترین مرهم های زخم یاد نموده و آنرا برای بهبود خراشها و سوختگی های سطحی توصیه کرده است.
عصاره روغنی گل راعی
عصاره روغنی گل راعی معروف به "روغن قرمز" از قرار دادن سر شاخه گلدار آن در روغن زیتون و یا آفتابگردان بدست می آید. اگر شیشه روغن حاوی سر شاخه را چند هفته در معرض آفتاب قرار دهید مشاهده خواهید کرد که روغن به رنگ قرمز در خواهد آمد. عامل رنگ آن ماده ای بنام "هیپریسین" است که خاصیت ضد التهاب، آنتی بیوتیک، ترمیم کننده سوختگی های سطحی و زخمهای پوستی، تسکین دردهای عضلانی و ترمیم ترک پا دارد.

خوشبختانه امروزه این گیاه که بطورخود رو در بسیاری از نقاط کشور به ویژه در استانهای مازندران، گلستان و آذربایجان می روید، بصورت زراعی نیز کشت شده و فرآورده هایی از آن بصورت عصاره روغنی، برای ترمیم ترک پا در کشور عرضه شده است.

عصاره روغنی این گیاه در درمان سوختگی و التهاب عضلات و مفاصل، مانند آرنج تنیس بازان، نورالژی و سیاتیک به کار می رود. برای سوختگی چند قطره افشره اسطوخودوس و برای التهاب چند قطره افشره بابونه به آن افزوده و سپس روی موضع قرار دهید.

گل راعی در بین داروهای امروز جهان
استفاده از فرآورده های گل راعی در صنایع داروسازی جهان عمدتاً به دو صورت جلدی و خوراکی می باشد .

فرآورده هایی که مصارف جلدی دارند بصورت روغن، کرم و پماد عرضه شده و در درمان سوختگی های سطحی، دردهای عضلانی، ترمیم ترک پا، زخمهای پوستی و حتی درمان کبودیهای پوست ناشی از ضربه بکار می رود. همچنین بررسی های اخیر نشان داده که مصرف این فرآورده ها موجب تسکین التهاب شده و از چرکین شدن و بوجود آمدن مایع تاول مانند، در زیر پوست محل سوختگی، جلوگیری نموده و به تدریج شرایط پیدایش پوست تازه در محل آسیب دیده را فراهم مینمایند.

با توجه به خواص ضد افسردگی و ضد اختلال کم توجهی ترکیبات موجود در این گیاه (از قبیل "هیپرفورین")، داروهای خوراکی از منشاء گل راعی عمدتاً با خواص مذکور تولید می گردد.

داروهای هومئوپاتی گل راعی نیز با خاصیت ضد افسردگی در کشورهای اروپایی به ویژه آلمان به وفور یافت می شوند.

دمنوش گل راعی
گل راعی بصورت تی بگ در داروخانه های اروپایی عرضه می شود. دمنوش و عصاره خوراکی آن برای درمان افسردگی خفیف و درمان ناهنجاری های رفتاری و همچنین نارسایی های گوارشی (دیپپسی) مصرف می گردد.
گل راعی در صنایع بهداشتی
عصاره گل راعی برای لطافت پوست بسیار موثر است. از اینرو آنرا در انواع کرمهای مرطوب کننده و نرم کننده استفاده می نمایند.

با توجه به خواص ضد سوختگی گل راعی از آن در فرمولاسیون کرمهای بعد از آفتاب نیز استفاده می شود. ولی از آنجایی که مصرف جلدی آن می تواند حساسیت در مقابل نور را تشدید کند و بعد از استفاده از آن معمولاً از استقرار در مقابل تابش نور خورشید اجتناب می شود، از اینرو استفاده از این عصاره در کرمهای ضد آفتاب توصیه نمی گردد.

رقابت شرکتهای داروسازی و آبروریزی استاد دانشگاه "هاروارد"
اثبات خواص گل راعی در درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی (ADHD) از یک سو و عدم عوارض آن در مقایسه با داروهای مشابه شیمیایی، موجب گردید تا فروش داروهای شیمیایی مشابه، بازار خود را به نفع داروهای فرموله شده از منشاء این گیاه از دست بدهند.

در پی این امر یکی از استادان معروف دانشگاه پزشکی "هاروارد" آمریکا، دکتر "ژوزف بیدرمن" طی مقاله ای مدعی شد که تحقیقات وی خواص گیاه گل راعی را زیر سوال برده است. در نهایت با افشاگری های سناتور "شارل ای گرسلی" مشخص شد که تحقیقات مذکور فاقد پایه علمی جدی بوده و عمدتاً از تداخل منافع شرکتهای داروسازی و افت فروش داروهای مشابه شیمیایی نشأت گرفته است. بعدها با افشاگری هفته نامه "نیویورک تایمز" معلوم شد که دکتر "بیدرمن" از کارخانه داروسازی "جونسون اند جونسون" برای موضع گیری خود علیه این گیاه دارویی در سال 2001 حدود 58 هزار دلار پول دریافت کرده بود و این رقم بسیار بیشتر از دستمزدی است که محققان "هاروارد" برای انجام طرحهای تحقیقاتی خود مجاز به دریافت هستند. البته ایشان ابتدا به طور کامل منکر دریافت هرگونه وجهی از شرکت مذکور گردید ولی در نهایت در موضع گیری بعدی خود اعلام کرد که صرفاً 3500 دلار از آن شرکت داروسازی دریافت نموده است!

تا قبل از افشاگری سناتور "گرسلی"، دکتر "بیدرمن" به عنوان بزرگترین محقق در زمینه اختلال کم توجهی شناخته می شد.

گل راعی به عنوان داروی ضد افسردگی
مشکلات و مسائل دنیای ماشینی امروز باعث شده که روز به روز افسردگی در میان افراد شیوع بیشتری یابد. متأسفانه این پدیده در انواع خود (خفیف، متوسط و یا شدید) در افراد مسن و میان سال و حتی در بسیاری از جوانان دیده می شود. افسردگی می تواند بسیاری از ابعاد زندگی از جمله فعالیتهای روزانه، خوراک، لذتهای زندگی، تفکرات خوب، تحرک، سلامت جسم و روان، تحصیلات و غیره را تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه فرد افسرده نمی تواند از زندگی خود به خوبی بهره مند شود.
برای درمان انواع افسردگی، سالیان درازی است که از داروهای ضد افسردگی شیمیایی استفاده می شود ولی چون درمان افسردگی گاهی چندین ماه و یا چندین سال طول می کشد، بنابراین مصرف کنندگان این داروها همیشه در معرض عوارض داروهای شیمیایی قرار دارند. به همین دلیل در دهه های اخیر تحقیقات وسیعی بر روی گیاهان دارویی با خاصیت ضد افسردگی، آرام بخشی و ضد درد صورت گرفته و تعدادی داروی موثر با حداقل اثرات جانبی به بازار عرضه شده است که گل راعی معروفترین آنهاست، بطوری که تاکنون بیش از 60 نوع دارو از مواد موثره این گیاه در جهان تولید شده است.
امروزه خاصیت این گیاه در درمان افسردگی های خفیف و متوسط و سندروم پیش از قاعدگی (PMS) به تأیید سازمان بهداشت جهانی (WHO) رسیده است.
همچنین بررسی های اخیر نشان داده که خواص این گیاه مشابه داروهای ضد افسردگی از انواع مهار کننده های باز جذب سروتونین (SSRI) می باشد که از جمله کاربرد آنها در انزال های زودرس و بی خوابی است. البته با این ویژگی که فاقد عوارض نامطلوب داروهای مشابه شیمیایی بوده تا جایی که استفاده از آن در اغلب کشورهای پیشرفته بدون نیاز به نسخه پزشک (بصورت OTC) رایج است. شاید به همین دلیل است که گیاه گل راعی امروزه از جمله ده گیاه دارویی پرفروش دنیاست.
احتیاط در مصرف خوراکی گل راعی
مصرف خوراکی گل راعی در موارد ذیل توصیه نمی شود و باید در این موارد حتماً با پزشک خود مشورت نمائید:

- همزمان با داروهای خوراکی ضد بارداری.

- همزمان با داروهای ضد ویروس ایدز (HIV) و داروهای ضد سرطان.

- در دوران بارداری.

- همزمان با داروهای قلبی و داروهای اعصاب.


نویسنده: صدیقه تنها - وحید گرجی
کلمات کلیدی: گل راعی