نظرسنجی
زردبند

مقالات » راعی و کاربرد آن در صنایع آرایشی و بهداشتی

گياه گل راعي (St. John’s Wort) يكي از گياهان ارزشمند طبيعت است كه جوامع مختلف بشري از روزگاران قديم تا كنون از خواص گوناگون آن بهره برده اند. در اعصار گذشته اين گياه جايگاه ويژه اي را در افسانه ها و خرافات مردم داشته و اعتقاد بر آن بوده است كه آويختن گلهاي اين گياه در خانه باعث مصون ماندن اهل خانه از آسيب ارواح خبیث ميگردد.
قدرت شفا بخشي اين گياه از مدتها پيش مورد توجه بوده است بطوريكه در روسيه از آن براي درمان هاري، در انگلستان براي علاج ديوانگي و در برزيل بعنوان پادزهر عليه مارگزيدگي استفاده ميشده است. از اواسط قرن هفدهم اين گياه بعنوان مرهم برای درمان سوختگي ها استفاده مي شده و از سال 1995 بعنوان يكي از داروهاي موثر در درمان افسردگي در كشور آلمان توسط پزشكان تجويز مي شده است. در حال حاضر در اكثر فارماكوپه ها و منابع علمي معتبر به خواص دارويي و آرايشي و بهداشتي اين گياه اشاره شده و مواد اوليه حاصل از اين گياه در توليد بسياري از فرآورده هاي دارويي و آرايشي و بهداشتي كاربرد فراوان دارد. از اینرو كشت و توليد این گیاه در سالهاي اخير به جهت استفاده از مواد موثره آن در دنيا گسترش يافته و كشورهايي چون آلمان ، ايتاليا ، بالكان و اوكراين از جمله بزرگترين توليد كنندگان اين گياه به شمار ميروند.
خصوصيات گياه شناسي
گل راعي با نام علمي Hypericum perforatum L. گياهي خشبي، چند ساله و متعلق به تيره علف چای(Hypericaceae) مي باشد. در زبان انگليسي به آن St. John’s Wort اطلاق شده و در منابع فارسي زبان با نامهايي چون هوفاريقون ، هزار چشمان و علف چاي آمده است. Hypericum كلمه اي يوناني بوده و از دو عبارتhyper به معناي روح و شبح وeikon به معناي نگهبان مشتق شده است كه در يونان باستان به گياهي اطلاق مي شده كه آنان را از ارواح خبیث مصون مي داشته است.
منشاء اين گياه اروپا و آسيا گزارش شده و بصورت خودرو در شمال ايران، اروپا، آسياي صغير، شمال آفريقا، كانادا، جنوب امريكا و استراليا مي رويد . ساقه گل راعي افراشته و ارتفاع آن بستگي به شرايط اقليمي محل رويش دارد و بين 50 تا 100 سانتي متر می باشد. قسمت انتهايي ساقه انشعابات فراوان داشته و در گياهان مسن قسمت پاي ساقه چوبي مي شود. برگها متقابل، تخم مرغي، بدون كرك و دمبرگ بوده و نوك و لبه آن بدون كنگره است .
وجود نقاط و لكه هاي شفاف كوچك روي برگ باعث گرديده تا هنگامي كه برگ در مقابل نور قرار می گيرد، اين نقاط به صورت سوراخهاي ريز و متعدد در سطح برگ نمايان شده و از اين رو به آن علف هزارچشمان نيز گفته مي شود. کلمه perforatum از صفت perforated به معناي سوراخ دار، به جهت وجود همين نقاط روشن در سطح برگ به اين گياه اطلاق شده است. اين نقاط در سطح برگ، در واقع كيسه هاي ترشحي محتوي مواد موثره مي باشند .
گلهاي زرد رنگ اين گياه دو جنسي (نر- ماده) بوده و قطر آن بين 1 تا 3 سانتي متر و داراي 5 گلبرگ ميباشد. بر روي گلبرگها نقاط ريز يا خطوط تيره اي مشاهده ميشود كه غده هاي ترشحي محتوي شيره اي به رنگ قرمز مايل به قهوه اي است .
بذور اين گياه سخت و قهوه اي رنگ و به ابعاد 5/0 در 1 ميلي متر است . ريشه اين گياه داراي انشعابهای فرعي فراوان بوده و طول آن به 70 سانتي متر نیز مي رسد.

مواد موثره
اندام دارويي گل راعي سرشاخه گلدار آن است كه حاوي مواد موثره ميباشد. اصلي ترين مواد موثره به گروههايي چون نفتوديانترونها (Naphthodianthrones)، فلاونوييدها (Flavonoids)، اسانسها (Essential oils) و فلوروگلوسينولها (Phloroglucinols) تعلق دارد. نفتوديانترونها شامل هيپريسين، پسودوهيپريسين و پيش ماده هايي ميباشد كه در مقابل نور به تركيبات حلقوي مربوطه تبديل ميشوند. فلاونوييدها در حدود 12 درصد تركيبات موجود در سر شاخه گلدار گل راعي را تشكيل داده كه شامل كوئرستين، كوئرسیترين، ايزوكوئرسیترين و روتين مي باشد.
در بين تركيبات فلاونوييدي، گروه دي فنلها بعلت داشتن خاصيت آنتي اكسيداني و جلوگيري از فعاليت راديكالها آزاد نقش مهمي را در صنايع آرايشي و بهداشتي خصوصاً محافظت از پوست دارند.
موارد استفاده
امروزه تاثير مواد موثره اين گياه در درمان افسردگي كاملاً به اثبات رسيده و در صنايع دارويي، داروهاي فراواني از آن تهيه و توسط پزشكان تجويز مي شود. مصارف موضعي فرآورده هاي حاصل از اين گياه نیز علاوه بر تسكين التهاب، موجب بهبود و ترميم پوست در محل سوختگي و زخم مي شود.
مواد مؤثره سرشاخه گلدار گل راعي خاصيت ضد عفوني كننده، قابض كننده و ترميم كنندگي داشته و اغلب به عنوان احيا كننده پوست و ضد التهاب و سوزش در صنايع آرايشي و بهداشتي به كار مي رود. عصاره هاي حاصل از اين گياه بعنوان محافظت كننده پوست در طيف وسيعي از محصولات آرايشي و بهداشتي خصوصاً براي محافظت از پوست هاي چرب كاربرد داشته و از آن در تهيه شامپوها ، ژلهاي شوينده، لوسيونهاي صورت و مو، كرمهاي پوستي، كف هاي شستشو و حالت دهنده هاي مو استفاده ميشود. اخیراً در کشورهای توسعه یافته از مواد موثره گل راعی داروهایی به شکل اسپری (افشانه) فرموله شده که سبب بهبود سوختگی های شدید پوستی می گردد.
همچنين مواد موثره اين گياه در ترميم خشكي پوست ، تهيه روغنهاي بچه و نيز تهيه لوسيونهاي ضد چروك كاربرد دارد. از عصاره هاي روغني و گليكولي گل راعي ميتوان به ميزان10- 5 درصد در فرآورده هاي نهايي صنعت آرايشي و بهداشتي استفاده نمود.
محصولات شركت دارويي زردبند
* سرشاخه گلدار معروفترين ارقام اصلاح شده گل راعي با مقادير فراوان مواد موثره .
* عصاره روغني گل راعي جهت استفاده در فرآورده هاي آرايشي و بهداشتي.
* عصاره گلايكولي گل راعي جهت استفاده در فرآورده هاي آرايشي و بهداشتي.
جهت كسب اطلاعات بيشتر درخصوص محصولات شركت دارويي زردبند به سايت www.zardband.com مراجعه فرماييد.
منابع
1- زرگری، علی،(1376) ،گیاهان دارویی، جلد اول، انتشارات دانشگاه تهران، 970 ص.
2- فارماکوپه گیاهی ایران،(1381) ، انتشارات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، چاپ اول، 795 ص.
3- عزيزي، م و اميدبيگي، رضا، (1379)، بررسي اثرات سطوح مختلف ازت و فسفر بر رشد، نمو، عملكرد و تجمع كادميوم در گل راعي، مجله علوم خاك و آب، جلد 12، شماره 9.
4- عزيزي، م و اميدبيگي، رضا، (1380)، بررسي اثرات مقادير مختلف ازت و فسفر بر رشد، نمو، عملكرد و ميزان ماده موثره هيپريسين در گل راعي، مجله علوم كشاورزي ايران، جلد 32، شماره 4.
5- DerMarderosian, A. (2001), The review of natural products. Facts and Comparissons publ. U.S.A, pp.722.
6- Sharma, R. (2004), Agro-techniques of medicinal plants. Daya publ. New Delhi, pp.264.
7- DRAGOCO (1993). Extrapone St. John’s Wort water-soluble, 2/032985.
8- Cosmetochem, Herbasol extract St. John's Wort, Art. No. 210 050/1/2.
9- Azizi¸ M. and Omidbaigi¸ R. 2002. Effect of NP-supply on herb yield¸ hypericin content and cadmium accumulation of "St. John's Wort" (Hypericum perforatum). Acta Horticulturae¸ No. 576¸ 267-271
10-Bernath¸ J. (2000)¸ Medicinal & Aromatic Plants. Mezo. Publication Budapest.
11-Bruneton¸ J. (1995)¸ Pharmacognosy¸ Phytochemistry¸ Medicinial Plants. Lavoisier publication. Paris.
12-Dias¸ A.S.P., Azizi¸ M and Omidbaigi¸ R. (2001)¸ Effect of nitrogen and phosphorus fertilization in the cultivation of Hypericum perforatum cv. Topas. International congress and 49th annual Meeting of the society for medicinal plants research¸ Erlangen¸ Germany¸ 2-6 sep.
13-ESCOP. (1996). Monographs on the medicinal use of plant drugs fasicule 1¸ Hyperici herba.
14-Martonfi¸ P. and Replak¸ M. (1994). Secondary metabolites during flowers ontogenesis of Hypericum perforatum L. Zahradnictvi .
15-Omidbaigi¸ R. and Azizi¸ M. (2000). Effect of time of harvest on hypericin and essential oil content of Hypericum perforatum.Iran Agricultural Research Journal¸ 19(2)¸ 155-164
16-PDR¸ for herbal medicine¸ (1998). Medicinal Economic Company Publication.
17-Reynolds¸ J.E.F. (1998). Martindale¸ the Extra Pharmacopoeia¸ 31rd edition. Royal Pharmaceutical Society Publication.
18-Upton¸ R. (1997)."St John's Wort"¸ Hypericum perforatum¸quality control¸ analytical and therapeutic monograph. Herbalgram 40:32 pp.
نویسنده: مهندس محمدرضا باستان - دکتر رضا امیدبیگی
کلمات کلیدی: